Uddannelsesloft(ebrud)

Uddannelsesloft

De afgelopen dagen zijn de Denen opgescrhikt door een regeringsvoorstel dat vlak voor de zomer aan ieders aandacht was ontsnapt: de uddannelsesloft, of wel het onderwijsplafond.

Vanaf januari 2017 mag een Deense jongere geen tweede opleiding meer volgen. Iemand die een bachelor Deens heeft, mag geen opleiding tot kleuterleider volgen. Of een bachelor marketing doen.

De regering vindt dat het toch al royale Deense opleidingsbeleid wel een beetje minder kan.

En royaal is het. Vanaf je achttiende heb je hier recht op SU (Statens Uddannelsesstøtte, staatsonderwijssteun), je betaalt geen college- of schoolgeld (behalve als het een privé-opleiding is). Je krijgt een 'knipkaart' met zeventig maanden gratis onderwijs en levensonderhoud, en je mag in beperkte mate bijverdienen. Je betaalt hierover belasting, net als alle andere Deense burgers. De hoogte van je SU hangt af van of je thuis woont, en hoeveel je ouders verdienen. Je mag ook extra SU lenen. En je mag zo veel opleidingen doen als je wilt.

Aan dat laatste wil de regering nu een eind maken. Studenten moeten gewoon aan de gang als ze klaar zijn met hun studie. Je knipkaart 'opmaken', dat kost de staat alleen maar geld.

Studiekeuze als fout gekozen toetje

Studenten zijn zich rotgeschrokken en protesteren luidkeels. Om meerdere redenen.

Ten eerste kun je je vergissen in je studiekeuze, juist omdát je verder komt in je studie. Alleen wordt dit voortschrijdend inzicht niet beloond maar bestraft alsof het een verkeerd gekozen toetje is: 'tóch opeten!' In plaats van studenten de kans te geven om zich verder te ontwikkelen, moeten ze nu door op de ingeslagen weg – die eigenlijk een doodlopende weg is. De nieuwe maatregel verleidt studenten ertoe om de eerste studie niet af te maken, hoewel ze het wel zouden kunnen.

Ten tweede voelen veel studenten zich onzeker over hun keuze. Veel potentiële studenten schuiven de keuze dan voor zich uit en beginnen niet aan een studie. Uitstel = afstel?

Ten derde zijn er studenten die weloverwogen kiezen voor een dubbele studie, omdat ze het leuk vinden en omdat het hen betere kansen geeft op de arbeidsmarkt. Voorbeeld: een meisje is nu bijna afgestudeerd bouwkundig ingenieur, maar eígenlijk wil ze architect worden. Op aanraden van haar studiebegeleider heeft ze gekozen voor haar eerste studie. Omdat de wet per 1 januari 2017 wordt geacht in te gaan, wordt de deur van de architectschool in feite in haar gezicht dichtgegooid. De overheid bewijst zich daarmee ook nog eens als een onbetrouwbare partner.

Ten vierde zijn er degenen voor wie de eerste studie een parkeerstudie is, op weg naar de droomstudie: medicijnen, tandheelkunde. Dit hangt samen met het Deense toelatingsbeleid. Het doorsnee-cijfer van je eindexamen bepaalt of je een opleiding binnenkomt. Is je cijfer te laag, dan kun je via een omweggetje toch binnenkomen, en een (voltooide) studie in een aanpalend vak (biochemie als voorloper voor medicijnen is een bekende) is één van die omweggetjes.

Ten vijfde vinden zowel studenten als onderwijsorganisaties dat de snelle invoering van de wet maakt dat de wet in feite met terugwerkende kracht wordt ingevoerd. Studenten die gekozen hebben voor een bepaalde studieweg zouden onder de huidige omstandigheden wellicht hebben gekozen voor iets anders. Met andere woorden: tijdens het spel de spelregels veranderen is niet netjes. Zei ik al iets over onbetrouwbare partners?

En ten zesde is het volgen van een tweede opleiding zelfs niet mogelijk als je er zelf voor wil betalen en wilt afzien van SU. Een journaliste die het roer wilde omgooien en vroedvrouw of verpleegster wilde worden, stuitte op deze onmogelijkheid. Investeren in jezelf mag dus blijkbaar ook niet.

De liberale oplossing: betaal zelf?

Het lijkt erop dat dit laatste bezwaar tegen de wet wordt weggenomen – niet onlogisch in een liberaal kabinet waar vrijheid en voor-wat-hoort-wat vooropstaan.

Maar verder hebben de politici die de meerderheid vormen achter dit wetsvoorstel (de huidige conservatieve minderheidsregering, met steun van sociaaldemocraten en de populistische partij Dansk Folkeparti) er geen problemen mee. Een beetje rondshoppen in opleidingen, dat moet maar afgelopen zijn. Verder zijn niet alle tweede opleidingen uitgesloten: je mag geen tweede bachelor doen, of een 'lagere' opleiding volgen maar je mag wel een master doen. Een fiscalist mag geen kleuterleider worden, maar metselaar mag wel doorleren voor ingenieur.

Je mag ook een tweede bachelor doen als de arbeidsmarkt behoefte heeft aan afgestudeerden in een bepaalde studierichting. Elke twee jaar wordt een uitzonderingenlijst gemaakt (het wetsvoorstel vermeldt achttien opleidingen).

Als je door ziekte niet kunt doorgaan op de ingeslagen weg, mag je ook veranderen.

Verder zijn er veel deeltijd- en privéopleidingen die van deze maatregel zijn uitgesloten.

Minachting voor kennis

Maar of de snelle invoering van de wet wordt uitgesteld, en in plaats daarvan een overgangsregeling komt, is nog maar de vraag.

Het 'onderwijsplafond' moet een besparing opleveren van 425 miljoen kronen (een dikke dertig miljoen euro) die grotendeels, zoals een meerderheid in het Deense parlement heeft afgesproken, gaat worden gebruikt om de onlangs verlaagde WWV-uitkeringen weer te verhogen. Een klein deel van de besparing gaat terug naar het voortgezet onderwijs zelf, in de vorm van geld voor betere studiekeuzebegeleiding.

Ik vind dit om meerdere redenen onbegrijpelijk.

'Uddannelsessnobberi', of wel onderwijssnobs: hogere opleiding mag wel, lagere opleiding mag niet. Welke boodschap breng je dan over aan de rest van de maatschappij? Dat sommige soorten onderwijs meer waard zijn dan andere?

Ja, het is een luxe om zonder 'gebruikersbetaling', op kosten van de belastingbetaler, een opleiding te kunnen doen, en het is een nog grotere luxe om er een tweede opleiding bij te kunnen volgen.

Maar het is ook dom en kapitaalvernietiging om studenten, die inzien dat ze op het verkeerde pad zitten, niet de kans te geven om terug te keren op hun schreden. Tussen je achttiende en vijfentwintigste gebeurt heel veel. Als je mensen dan niet de kans geeft om de 'verkeerde' studie netjes af te maken en met enige snelheid (want vrijstellingen) door de tweede opleiding te schieten, ontken je de werkelijkheid.

Dat het ook niet mogelijk is om na enige tijd alsnog die tweede opleiding te gaan doen, is eveneens een ontkenning van het feit dat mensen (en hun omstandigheden!) veranderen. De meeste mensen zijn geen 'one trick ponies', beestjes die maar één kunstje kunnen.  

Het is ook minachting voor kennis, voor hoe je die verwerft en hoe die, in zekere zin, soms ook problemen schept.

Het is minachting voor het feit dat in veel banen en bedrijven juist de combinatie van kennis (en vaak ook opleiding) waardevol is.

It's the economy, stupid

Van deze bezuiniging (bovenop de andere bezuinigingen in het onderwijs: per jaar moet er 2% af, kaasschaafsgewijs, de komende vier jaar) gaat het leeuwendeel dus naar uitkeringen voor recent werkloos geraakte, oudere mensen. Het electoraat van zowel de sociaaldemocraten als DF. Dat geld pak je dus weg bij jongeren, bij onderwijs – kortom bij degenen die de komende jaren moeten werken om al die belastingcenten op te brengen.

Terwijl dit financiële probleem (met een hoop andere) gewoon opgelost zou kunnen worden als de Deense belastingdienst zou innen wat er uitstaat, en bedrijven en grootverdieners zouden betalen wat ze wettelijk moeten.

Om nog maar te zwijgen van de deplorabele toestanden binnen de belastingdienst zelf. Vorige week kwam aan het licht dat de staat miljarden aan kronen misloopt vanwege een BTW-truukje, waarvoor de belastingdienst helaas geen tijd heeft om dat tot op de bodem uit te zoeken. De Deense Algemene Rekenkamer spreekt er schande van.

En de regering weet niets beters te bedenken dan onderwijsmogelijkheden te verminderen om wat miljoenen te scoren voor hun politieke klanten.

Indsamling

Onlangs, op een regenachtige zondag, heb ik weer een Deense antropologische ervaring gescoord. Ik heb namelijk gecollecteerd, met zo'n rammelbus.

Dansk Flygtningehjælp, ofwel Deense vluchtelingenhulp, had 's zondags een grote landelijke actiedag waar ook een collecteronde bijhoorde.

Op zich heb ik niks tegen een wandelingetje op de zondagmiddag, maar het was retekoud en het regende. Goed ingepakt meldde ik me op het kerkkantoor van Hornslet, waar ik een bus (in de vorm van een bus!) kreeg uitgereikt, een sticker op m'n jas kreeg geplakt, een tas met foldertjes, een flesje water en een appel, en een route: Ballesvej, Skolevang, Kastanievej, Nyvej.

De laatste keer dat ik heb gecollecteerd was vijfenveertig jaar geleden, met mijn oma in Zwanenburg. Ik zie nog de groene bus (afgesloten met een loodje), en mijn kordate oma die aan elke deur wel een dubbeltje loskreeg. Niet in de laatste plaats omdat ze zo veel mensen kende.

Dus in zekere zin was mijn collecteronde een soort tijdreis. En toen ik eenmaal op pad was, werd nog een andere herinnering wakker gekust.

Weet je nog, als je vroeger bij een vriendje of vriendinnetje ging spelen? Hoe elk huis z'n eigen nestgeur had, en hoe die over je heen spoelde als je binnenkwam? Hoe de verlegenheid je beving, op de drempel van zo'n nieuw mini-universum?

Datzelfde beleefde ik dus weer 's zondags. Al die deuren en geuren. Huizen waar het rook naar versgebakken brood, of naar het zondagse varkensgebraad, of naar heftig waspoeder, of naar hond.

Wat een groot verschil is met vroeger is dat ik nu niet meer bang ben voor honden. Het was juist wel gezellig om een beetje met een hond te spelen terwijl de heer of vrouw des huizes naarstig op zoek ging naar kleingeld. Want, ander groot verschil met vroeger, mensen hebben vaak geen kontant geld meer in huis. Maar daar had Dansk Flygtningehjælp ook in voorzien: prominent boven het muntgleufje van de collectebus stond het telefoonnummer dat je kunt gebruiken om geld met je telefoon over te maken (daar is een app voor).

Het allerleukste en -liefste vond ik de mensen die zeiden “Ha, ik heb het geld al klaarliggen!” Dat waren over het algemeen bejaarden, die dan heel voorzichtig, voetje voor voetje, naar De Plek liepen met Het Geld, om weer net zo voorzichtig terug te komen en met een grote glimlach hun gave af te staan.

Op de een of andere manier is geld van metaal toch echter.

Het was dan ook heel bevredigend om aan het eind van mijn route terug te komen om mijn bus te zien worden... opengeknipt, en alle kronen en øre over de tafel te zien rollen.

Terwijl ik langzaam opwarmde met thee en brood en cake, telden twee dames het geld. En tot mijn verbazing kreeg ik een certificaat als dank voor het bedrag dat ik had opgehaald. Dat had ook wel iets prettig-kinderlijks.

Wat viel me verder nog op?

Dat bijna alle Denen hun deuren op het nachtslot hebben.

Dat je echt bij ie-der-een komt, ook degenen die niks willen geven, of kunnen geven, of die ziek zijn, of wier hoofd om welke reden dan ook helemaal niet staat naar een of andere sufmuts met een bus. Je dringt je op, hoe je het ook wendt of keert.

Gelukkig liep het allemaal goed af, zonder kleerscheuren of nare discussies – het had gekund, statistisch gezien stemt één op de vier Denen Dansk Folkeparti.

En gelukkig ben ik weer helemaal ontdooid voor de open haard. 'Eigen haard goud waard' krijgt na zo'n middag wel extra betekenis.

Folketingsvalget 2015 - real-life Borgen

Vanochtend heeft premier Helle Thorning-Schmidt verkiezingen uitgeschreven voor het Deense parlement. Op 18 juni, een donderdag, mogen de Denen naar de stembus. Tot 16 juni mogen ze per brief stemmen. En je kunt ook thuis stemmen, als je het huis niet uitkunt en het op tijd aanvraagt.

Vanochtend voor negenen hingen de jongens en meisjes van de jeugdafdelingen van de Deense politieke partijen al in de lantaarnpalen. Al autorijdend zag ik ze, maar ik had geen tijd om foto's te maken. Het is een sport om zo snel mogelijk je plakkaten op goed zichtbare plekken te hangen. De binnenstad, bruggen en uitvalswegen zijn het populairst. Met militaire precisie zijn routes en auto's en niet te vergeten plakkaten op hardboard en tie-wraps in voldoende hoeveelheden gepland.

Alleen mag dat pas nadat de premier de verkiezingsdatum officieel heeft bekend gemaakt. En dat deed ze pas om tien uur 's ochtends. Voor elk te vroeg opgehangen plakkaat kan de politie veertig kronen in rekening brengen. Of dat ook gebeurt, is een volstrekt willekeurige zaak – en voor veel mensen reden om boos te worden over politici die de hand lichten met regels die ze nota bene zelf hebben gemaakt. Waar moet het heen met de wereld....

Dit weekeinde ging het gerucht al dat de verkiezingen snel zouden worden uitgeschreven. Gisteren kwam de regering met een investeringsvoorstel voor 'welvaart' (kinderen, bejaarden gezondheidszorg) – én kwamen de vismænd van de Economische Raad met het verheugende bericht, dat het goed gaat met de economie. En in lijn daarmee voeren de sociaal-democraten verkiezingscampagne: investeren in de Deense welvaart.

Coalitiegenoten van de partij Radikale Venstre (soort D66) voeren pikant genoeg campagne met verlaging van belastingen.

Grootste oppositiepartij Venstre, onder leiding van Lars Løkke Rasmussen, voert campagne om de overheidsuitgaven niet te vergroten, en vindt dat het moet lonen om te werken. Met andere woorden: de uitkeringen zijn te hoog.

SF, Socialistisk Folkeparti, die eerder uit de regeringscoalitie is gestapt, voert juist campagne om de uitkeringen te beschermen.

De andere grote oppositiepartij Dansk Folkeparti voert op twee punten campagne: een streng buitenlandersbeleid en een vluchtelingenstop, en behoud van de Deense welvaartsstaat.

Er doen ook nieuwe partijen mee aan de verkiezingen, waaronder Alternativet (Het Alternatief). Voor hen komen de verkiezingen nét iets te vroeg, ze zijn nog niet helemaal klaar met de voorbereidingen, zei kandidaat Julius G. Grantzau: 'Het is voor ons ook de eerste keer, vandaar!'

De grote onderwerpen worden de verdere ontwikkeling (of afbouw) van de verzorgingsstaat, en het buitenlanderbeleid. Vooral dat laatste bekijk en beluister ik met argusogen, al mag ik niet stemmen.

De komende drie weken is het dus een drukte van jewelste, een soort volksfeest bijna. Vanavond het eerste lijsttrekkersdebat. Real-life Borgen, jongens. Ik verheug me!

Tømmermænd

Der größte Feind des Menschen wohl,

das ist und bleibt der Alkohol.
Doch in der Bibel steht geschrieben:
„Du sollst auch deine Feinde lieben.“

Een gedichtje dat ik mijn vader af en toe hoorde uitspreken op gezellige feesten. Voor dat u denkt dat mijn vader een dronkenlap is: nee. Hij houdt van lekkere wijn, niets meer en niets minder.

Ik sta wat ambivalent tegenover alcoholgebruik. En al helemaal tegenover de Deense alcoholcultuur.. Toen we net in Aarhus waren, woonden we in een keurige, rustige, bijna saaie en stille wijk, waar de rust echter elke vrijdag- en zaterdagnacht wreed werd verstoord door lallende Denen die naar huis zwalkten onder het het voetballen met lege blikjes en het hier en daar kapotsmijten van flessen. Waar je de volgende dag dan weer om heen moest slalommen met je fiets. Nee, echt leuk.

Tegelijkertijd betrap ik mezelf erop dat ik geregeld rare teksten uitkraai als 'ja, laten we lekker dronken worden, laten we 'm flink raken, laat de kurken knallen, de champagne bruisen en het bier vloeien' terwijl ik het juist helemaal niet leuk vind om dronken te zijn. Een van de weinige gevallen waarin de weg ernaartoe leuker is dan de eindbestemming. Want het is wel leuk om een beetje aangeschoten te zijn, moet ik eerlijk bekennen.

Maar dronkenschap zit er zo ingeramd als uitdrukking voor gezelligheid dat ik me er, vreemd genoeg, niet aan kan onttrekken.

Bij de Denen zit de combinatie gezelligheid-dronkenschap vast verankerd in de volksaard, lijkt het. Een paar voorbeelden: ik hoorde een vriend zeggen dat een avond zo leuk was geweest omdat een van de anderen heel erg dronken was geworden. In de krant las ik een stukje over een vrouw die vertelde waarom ze het liefst witte wijn dronk: daar werd je zo fijn dronken van. Meerdere malen heb ik in de middag electriciens en loodgieters over de vloer gehad, die glimlachend en gehuld in een lichte alcoholwalm aan de slag gingen. Het toppunt was toch wel dat in een lesboek van de taalschool een stuk stond over de kater (en dan bedoel ik niet een katachtige), waarin omstandig werd uitgelegd wat je moest drinken om katerverschijnselen te vermijden. Gek genoeg kwam de meest voor de hand liggende remedie, niet zuipen, niet in het rijtje voor. Overigens is het Deense woord voor kater tømmermænd. Je zou denken: timmerman. Maar dat is weer een tømrer. Bron voor misverstanden als je uit Nederland komt!

Maar ik dwaal af.

Naar aanleiding van dat stukje in het lesboek bereidde ik een spreekbeurt voor en begon ik het beter te snappen. Ten eerste drinken Denen inderdaad om dronken te worden, niet per se omdat ze de alcohol lekker vinden (dat is trouwens wel mooi meegenomen, maar niet het doel). Ten tweede is het zo dat sinds een jaar of dertig, veertig, twee drinkculturen elkaar overlappen. De Deense drinkcultuur was die van bier bij de lunch voor het werkvolk, en snaps op hoogtijdagen voor iedereen. Het bier, dat was 'klein bier' en daar hoefde je niet starnakelbezopen van te raken, zielige gevallen daargelaten. Snaps, dat was voor hoogtijdagen en dan dronk je je een roes. Er hangt ook een romantisch waas van de stoere Viking omheen die, na Dorestad, Lindisfarne of een andere onschuldige stad te hebben platgebrand, eens lekker ging rieleksen op Vikingse wijze door middel van bruut alcoholmisbruik. Work hard, play hard.

De meditterrane drinkcultuur van elke dag wijn voor iedereen kwam in zwang tijdens de jaren zestig, en die ging een monsterverbond aan met de Deense drinkcultuur van 'drinken om de roes', dat is de verklaring voor de hedendaagse Deense alcoholconsumptie. Wat trouwens niet helemaal klopt, want het dagelijks bier was al een vast onderdeel van het Deense menu. Maar ja, als je wijn van dertien procent achterover giet als ware het bier van vijf procent, dan wil het dronken worden wel snel lukken.

In de loop der tijd heb ik mijn vragen voorgelegd aan allerlei soorten van Denen, en veel van hen zeggen dat het iets is dat bij jongerengedrag hoort. En dat klinkt niet onlogisch.

Maar dat geldt ook voor Nederland en Engeland, waar je straalbezopen voetbalfans en, in het Nederlandse geval, zuipketen voor jongeren hebt.

Er is een verschil, maar ik ben er nog niet achter.

Musik

Na het Songfestival vorig jaar bleven de Denen achter met een kater en een financiële tegenvaller van 77,4 miljoen Deense kronen (dat is ruim tien miljoen euro). Zou het daar aan liggen dat het Eurovisie Songfestival hier nu niet zo leeft? De manier waarop werd meegeleefd met Trijntje Oosterhuis (ik druk me neutraal uit) was tot in Denemarken te horen. Als je Nederlands verstond. Maar van de Deense bijdrage heb ik niets meegekregen. Ze kwamen trouwens ook niet door de halve finale...

Meer aandacht was er voor de Deense liederen-top vijftig. Afgelopen woensdag vond een concert plaats waarin de top-tien werd ontsluierd, georganiseerd door P2, de Deense radiozender voor klassieke muziek. Er kwamen schoolliedjes voorbij, Deense schlagers, en meezingers uit lang vervlogen tijden.

In Nederland is 'Kun je nog zingen, zing dan mee!' niet langer een begrip maar in Denemarken is samenzang nog springlevend. Stomverbaasd was ik, toen op de jaarvergadering van mijn zeilbootvereniging de leden opstonden en het clublied zongen/bromden/basten. Al die stoere baarden die met frisse tegenzin galmden dat het een aard had.

Samenzang in Denemarken is een geval apart. Het gebeurt veel en vaak. Er zijn veel scholen die de week, of soms zelfs de dag openen met samenzang. Het filmbedrijf Zentropa (doet er ook aan, en oefent zelfs – ik wist niet dat ze bestonden – begrafenisliederen! Bruiloften, verjaardagen en andere feesten worden vaak opgeleukt met een zelfgefabriekte tekst op de wijs van een bekend lied. Snel worden kopieën van de tekst rondgedeeld en hup, daar zingen ze weer.

Nu moet gezegd, dat het vooral de oudere generatie is die deze traditie in stand houdt. In mijn zeilclub, die eigenlijk een bejaardenclub is, houden de leden aan het eind en het begin van het seizoen 'standerhejsning'. De vlag van de vereniging (ook zoiets!) wordt elk half jaar vervangen door een nieuw exemplaar, en een verdienstelijk clublid krijgt het oude exemplaar (een vod, eigenlijk), plechtig overhandigd.

Waarna de de harmonicaspelers uithalen, de clubzangboekjes tevoorschijn komen en jong en oud (maar meestal oud) uit volle borst meezingen. En daarna zijn er worstjes en bier.

Het grappige is dat jongere Denen heel vaak niet meezingen, maar wel vinden dat het Deens is om het te doen. Het hoort bij de Deense identiteit. Er zijn verschillende soorten zangboeken, en het beroemdste is het Højskolesangbog. In Denemarken leefde sinds de negentiende eeuw, en leeft nog steeds, een traditie van volkshogescholen. Ook daar werd driftig gekweeld, en de liederen uit het begin van die periode behoren tot de klassiekers.

Veel van die liederen zijn oer-nationalistisch. Het is dus niet zo verwonderlijk dat de Denen dan ook fervent tegen het fascisme zongen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Nou ja, niet zozeer tegen het fascisme als wel vóór Denemarken. Hele manifestaties werden het, vooral in Kopenhagen, waar grote groepen mensen bij elkaar kwamen en dan alle nationalistische tophits zongen terwijl de Duitsers ongemakkelijk toekeken.

Geheel naar verwachting stond in de Deense liederentopvijftig op nummer een de super-Deense hit (en het alternatieve volkslied) 'I Danmark er jeg født'. In Denemarken ben ik geboren, betekent het. Heel erg nationalistisch, en met tekst van niemand minder dan super-Deen Hans-Christian Andersen.

Nou is het een prachtig lied. Ik heb er zelf auditie mee gedaan toen ik lid werd van een koor. Maar het blijft raar om als buitenlander te zingen dat je in Denemarken geboren bent.

Mijn Deense lievelingslied is, op dit moment, een klassieker van de Deense componist Carl Nielsen. Die haalde de zesde plaats: 'Den danske sang er en ung blond pige' – het Deense lied is een jong blond meisje.

Tijdens het live uitgezonden concert waar de laatste tien toppers werden onthuld (luister vanaf 32:40) klonk het zo.

En in het gewone Deense leven klinkt het zo.

Samenzang, het heeft toch iets.

Kongetro

Vorige maand vierde koningin Margrethe van Denemarken haar vijfenzeventigste verjaardag met pracht en praal, en normaal zou ik daar een vrolijk blogje over hebben geschreven. Maar het weekend daarvoor schoot, zoals de Denen dat zo fraai zeggen, mij de koffie verkeerd in de hals toen ik het interview met haar las in Berlingske Tidende.

Ze zei dat buitenlanders zich moeten voegen naar wat in grote trekken de gewoonten zijn in Denemarken.

Ze zei ook, dat de Denen eisen moeten stellen aan buitenlanders, in elk geval de eis dat buitenlanders zich moeten verdiepen in het land waar ze terecht zijn gekomen. Dat het gaat om verwachtingen.

En tenslotte zei ze dat ze met de kennis van nu, de dingen die ze eerder in haar koninginnecarrière had gezegd over buitenlanders, niet zo zou hebben gezegd.

Het meest opmerkelijke dat ze daar over heeft gezegd nemen veel Denen haar nog steeds kwalijk, maar ik vond het geweldig stoer:

“En dan komen wij met onze 'Deense humor', met kleine wijsneuzige opmerkingen, we ontvangen ze koeltjes, en dan zijn we niet ver verwijderd van pesterij en erger. Dat hoort niet.”

“Så kommer vi med vores "danske humor" og små dum-smarte bemærkninger, så møder vi dem med kølighed, og så er der ikke langt til chikane og grovere metoder. Det kan vi ikke være bekendt.”

Dat was haar bijdrage aan het integratiedebat in 1984.

Dat nam ze dertig jaar na dato terug.

Eisen

Diep, diep teleurgesteld was ik. Ik wist niet dat ik zo koningsgezind was, maar klaarblijkelijk had ik ook verwachtingen - net zoals Denen verwachtingen hebben over buitenlanders. De koningin die ik tot dan toe had aangezien voor een kosmopolitische vrouw, zelf van (half-)buitenlandse afkomst (haar moeder was Zweedse), met een Franse man en twee zoons die een Australische en een Franse hebben getrouwd, huilde uiteindelijk mee met de nationalistische wolven in het Deense bos.

Wat stoort me er nou zo aan?

Ten eerste dat ze zich aansluit bij wat andere politici, Helle Thorning-Schmidt van de sociaal-democraten voorop, zeggen: we moeten eisen stellen aan buitenlanders!

Daar is op zich niets mis mee. Sterker nog, het stellen van eisen is juist goed, want dat betekent dat je a) de wederpartij serieus neemt en b) verwacht dat de wederpartij dat redelijkerwijs ook voor elkaar kan krijgen.

Maar aan de andere kant is die eis een holle frase die niet concreet is. Uit de echoput van pre-verkiezings-Denemarken komt een geluid naar voren, waaruit je kunt opmaken dat het oké is om eisen te stellen aan buitenlanders. Wat de eis inhoudt, doet er niet zo toe. Het gaat erom dat je kunt eisen. Als Deen.

Misschien ben ik nu ten prooi gevallen aan immigrantenparanoia, maar dit vind ik doodeng. Ik kan me de ongein op de werkplek al voorstellen. “Dit moet jij doen, omdat ik Deen ben in Denemarken en ik eisen aan jou kan stellen. Ah nee joh, grapje. Deense humor! Maar je moet het wel doen hoor, wat ik net zei. Nee, grapje! GRAPJUHHH! Kan je niet tegen een gebbetje dan? Je moet niet alles zo letterlijk nemen... die buitenlanders ook, altijd zo lichtgeraakt...”

Zucht.

Ik kan er met mijn verstand niet bij dat verstandige vrouwen zoals koningin Margrethe en premier Thorning-Schmidt (ook getrouwd met een buitenlander trouwens, de Brit Stephen Kinnock – inderdaad, de zoon van ex-Labourleider Neil Kinnock) zich voor dit soort xenofobe ongein laten lenen.

Dum-smart

En wat me verder enorm van koningin Margrethe tegenvalt is dat ze dus haar 'dum-smarte'-uitspraak terugneemt. Dat vond ik nou zo'n stoere stelling: je ziet in dat iets typisch Deens, die humor dus, integratie in de weg kan staan. En dat je er goed aan zou kunnen doen om dat aspect van je Deensheid wat naar omlaag bij te stellen, als handreiking.

Dat ze juist die uitspraak terugneemt, juist in verkiezingstijd, vind ik, sorry hoor Majesteit, laf.

Als je er een beetje over nadenkt is het hele buitenlanderdebat laf. Het gaat over 11,1 procent van de bevolking, waarvan het overgrote deel geen stemrecht heeft en een onbekend deel de taal niet (voldoende) spreekt om deel te nemen aan het maatschappelijke debat – over henzelf. En de rest van de bevolking kan roepen waar het zin in heeft, want iedereen is wel eens een buitenlander tegengekomen. Kortom, het niveau is niet om over naar huis te schrijven – al doe ik dat nu wel.

En 'thuis' is het al niet veel beter, helaas. Vluchten kan niet meer.

Ik word voorlopig geen republikein, maar mijn koningsgezindheid is flink gedaald.

Bordjes

De bordjes worden verhangen in Denemarken, en dat gaat niet zonder slag of stoot.

In de Zuid-Deense stad Sønderborg kreeg de plaatselijke Føtex (een soort Albert Heijn) de volle laag omdat ze de euvele moed hadden gehad om een bordje in het Arabisch op te hangen in hun winkel.

Uit Ekstrabladet: http://ekstrabladet.dk/nyheder/samfund/df-ordfoerer-arabisk-foetex-skilt-er-et-knaefald-for-islam/5410051

Op alle kleding in het assortiment wordt een korting van 40% gegeven aan de kassa, staat er.

'We doen dat omdat op nog geen driehonderd meter van dit filiaal een opvangcentrum is voor net aangekomen Syrische vluchtelingen. Natuurlijk lezen die nog geen Deens, dus we dachten dat we ze zo van dienst konden zijn', zegt de woordvoerder van Dansk Supermarked, het moederconcern van Føtex.

Maar heel wat Denen maken zich er enorm boos om. Martin Henriksen, integratiewoordvoerder van Dansk Folkeparti, vindt het een knieval voor de toenemende islamisering van Denemarken. 'Met zo'n bordje geef je aan, dat als jij geen Deens wilt leren, de Deense samenleving zich wel aanpast, en dat deugt niet' zei hij tegen journalist Christian Kloster van Ekstrabladet. 'Wij vinden dat er een grens is aan hoe ver je anderstalige klanten tegemoet moet komen uit economische overwegingen. Bedrijven hebben ook een verantwoordelijkheid voor hoe de samenleving zich ontwikkelt. Ik kan me voorstellen dat er mensen zijn die om die reden niet meer bij Føtex boodschappen willen doen.'

Maar zo'n bordje, voor mensen die een vreselijke tijd achter de rug hebben en hier nog maar net zijn, probeerde de journalist nog. 'We vinden dat deze vluchtelingen helemaal niet in Denemarken horen te zijn, hun cultuur verschilt te veel van de onze', luidde het antwoord.

Dansk Folkeparti ligt een beetje onder vuur de laatste tijd. Er is een nationaal-conservatieve partij in oprichting, Dansk Samling, en die zou kunnen rekenen op bijna dertien procent van de Deense stemgerechtigden. Vooral het buitenlanderbeleid kan wel wat strenger, vinden ze.

Nu vond die opiniepeiling toevallig een dag na de aanslag op Charlie Hebdo plaats, dus dat kan ook een verklaring voor dat felle buitenlanderstandpunt zijn. Feit blijft dat Dansk Folkeparti concurrentie krijgt ter rechterzijde, en dat nog wel in een verkiezingsjaar. Dansk Samling hoopt dat verkiezingen niet vóór april worden uitgeroepen, want pas in april verandert de wetgeving die het stichten van een nieuwe politieke partij regelt. Nu moeten steunverklaringen voor de nieuwe partij nog met pen en papier en, niet onbelangrijk, met heel veel portokosten worden ingezameld. Na april kan dat electronisch en dus veel goedkoper.

Kritik nej tak

Maar ter rechterzijde rommelt het ook nog op andere manieren. De laatste tijd zijn er artikelen verschenen waarin mensen vertelden hoe ze niet werden toeglaten als partijlid, omdat ze zich in het verleden kritisch over de partij hadden uitgelaten. Dansk Folkeparti heeft geen behoefte aan. De voorganger van Dansk Folkeparti, de Fremskridtsparti, waar Pia Kjærsgaard ook een rol in speelde, was op die manier gestrand. Met strakke partijdiscipline probeert de leiding kritiek te voorkomen.

Een ander geval was een man die half Noors is, in Denemarken woont en werkt (bij het leger zelfs) en lid wilde worden van DF. Kon niet, want hij is geen Deens staatsburger en om lid te zijn van DF moet je Deens staatsburger zijn.

Op DF stemmen mag wél zonder Deense pas. Is dat niet een beetje raar, vroegen de journalisten van Berlingske Tidende aan Peter Skaarup. Maar die vond dat niet raar: 'Je kunt eisen stellen aan je leden, en een van die eisen is dat je Deens staatsburger moet zijn.'

Maar om Deens staatsburger te worden moet je je actief in het verenigingsleven bewegen, is een eis van DF, zeiden de journalisten. Is het dan niet een beetje raar dat dat uitgerekend bij jullie niet kan? Dat vond Skaarup nog steeds niet raar.

De Noorse man vond dat wel raar. 'Je kunt als Scandinaviër je dienstplicht in een ander land vervullen dan je eigen, en ik heb Denemarken gekozen. Ik vind het problematisch dat een partij wel de stemmen van buitenlanders wil hebben, maar hen niet als lid wil opnemen.'

Je mag hopen dat deze episode de Noor heeft geleerd, dat hij een bordje voor z'n kop heeft gehad. Een bordje met 'Forbudt' erop geschreven. Als het niet zo triest was, zou je erom kunnen lachen.

Integrrrration

Wanneer zijn de verkiezingen? Na drie jaar heeft de zittende premier het recht om verkiezingen uit te schrijven in Denemarken. 2015 wordt dus het jaar van de verkiezingen in Denemarken, al weet niemand nog precies wanneer. Ja, misschien de premier zelf, en een paar ingewijden.

Voor de zekerheid brengen de politieke partijen hun verkiezingsmachines alvast onder stoom. De grote vraag daarbij is wat Het Thema van de verkiezingen zal zijn. De vorige verkiezingen gingen om de economische ontwikkeling van Denemarken. Nu lijkt het erop dat dat het Deense vreemdelingenbeleid zal zijn.

Niet zo gek, aangezien er hier, net zoals in de rest van Europa, meer en meer vluchtelingen komen. Voornamelijk Syriërs. Waar laat je ze, is de eerste vraag. In een piepklein dorpje zonder verdere voorzieningen is misschien niet een goed idee...

Het is ook niet gek dat je dan terugkijkt om te zien hoe het is gegaan met die andere vluchtelingen en immigranten die in de afgelopen jaren hier zijn gekomen. En dan lees je artikel na artikel over al die niet-westerse immigranten die maar met z'n allen in de bijstand zitten, tegen kerstbomen en varkensvlees zijn, en vóór hoofddoekjes.

Ik kan me er nog steeds over opwinden, over het niveau waarop de integratie-discussie zich bevindt, ook al omdat het wel dichtbij komt. Ik ben namelijk óók immigrant, al zou ik dat soms bijna vergeten, en immigrantenkind. Dat laatste realiseer ik me steeds meer naarmate ik hier langer woon.

Maar vanochtend zei K. iets wat me aan het denken zette. Ik las stukken voor uit het hoofdartikel van Jyllands-Posten vandaag en raakte steeds meer opgewonden, toen hij zei “Ik ben opgehouden de integratie-discussie in Denemarken te volgen toen ik me realiseerde dat het helemaal niet meer om een inhoudelijke discussie gaat.”

En inderdaad. Want waar maakte ik me nou zo druk om? Om een opiniepeiling die vertelt dat zestig procent van de Denen vindt dat immigranten niet hard genoeg hun best doen om te integreren. En dan drie deskundigen erbij die zeggen dat het inderdaad toch wel heel erg is.

Lees de eennalaatste zin nog eens over.

[leespauze]

Het gaat erom dat zestig procent Denen iets vindt. Maar het zegt niks over of het zo is, en op grond waarvan dan wel. Wanneer doe je je best om te integreren? Wanneer ben je voldoende geïntegreerd? Hoe ziet de ideale integratie eruit?

En dan nog wat. De hele tijd gaat het over de nieuwkomers die iets moeten, of juist laten. Maar wat doen de ontvangers, de autochtonen, zelf aan integratie – behalve belasting betalen aan de staat die daar dan integratiedingen mee doet? Integratie is een wederzijds proces – de een past zich aan, de ander schikt wat in. Dat gaat nooit helemaal zonder wrijving, helaas. Maar die wederzijdsheid op het persoonlijke vlak, daar hoor je niemand over.

Een voorbeeld. Deelnemen aan het maatschappelijk verkeer, dat is een eis die aan alle immigranten, waar ook ter wereld, wordt gesteld. Deelnemen aan het maatschappelijk verkeer is op z'n allersimpelst: boodschappen doen, fietsen, naar de kroeg. Vooral in het begin is dat eng, want het is allemaal in een andere taal, je begrijpt dingen niet, je bent bang dat je je belachelijk maakt.

Maar goed, die angst overwin je, alleen al omdat je niet anders kan, en dan ontmoet je andere mensen. Denen dus. Als die dan van me weglopen, of me negeren wanneer ik in de buurt kom, dan ben ik het niet, die niet aan het maatschappelijk verkeer deelneemt. Dat is de Deen of Deense, die zich afwendt.

Die doet dat meestal niet uit hufterigheid. Die doet dat omdat die geen zin heeft in moeilijk gedoe – taal, misverstanden, bang om overvraagd te worden. En dat kan. Soms is er in je leven even geen tijd voor moeilijk gedoe. Dus dan ontwijk je dat probleem.

Maar zo ontstaat er wel een probleem voor mij: hoe word ik in een winkel geholpen zonder dat de verkoper mij helpt? Hoe vraag ik de weg zonder een Deen die antwoordt? Hoe bestel ik een biertje zonder kroegbaas? Negeren is voor mij geen optie.

Ik kan niet deelnemen aan het maatschappelijk verkeer als Denen mij negeren. Ik kan geen Deens leren als niemand met mij wil praten, behalve de leerkrachten op school. Zoals je neuken, of voetbal, uiteindelijk leert in de praktijk (en niet uit een boek) kan integratie niet zonder nader menselijk contact. Je afwenden en roepen dat de staat daar maar voor moet zorgen, is voor sommige dingen geen optie. Het is wel lekker makkelijk.

Maar dat is dus precies wat er gebeurt, met instemming van politici die het integratievraagstuk zien als een gebruiksvoorwerp om zichzelf en hun partij te kunnen profileren. Ook lekker makkelijk.

Maar lost het wat op? Nee. Integendeel. In verbale wedstrijdjes waarin iedereen elkaar opjuint om dingen weer net even wat scherper te zeggen, verruwt het spel.

Afijn. Voor de goede zaak ben ik in het Deens in de pen geklommen om weer eens wat over integratie te roepen, en Jyllands-Posten heeft geluisterd :-)

 

Sorteper

Op het gevaar af een rel te ontketenen wil ik ook een duit in het zakje doen inzake (… tromgeroffel...): Zwarte Piet!

Tot mijn grote verbazing reikt het verschijnsel Zwarte Piet tot in Denemarken, en dat helemaal zonder Sinterklaas. Allen heet hij hier sorteper. Sort = zwart, Per = Peter/Piet.

 

Eigenlijk speel ik vals want het gaat niet om Zwarte Piet, maar zwartepiet. Zoals in het kaartspel zwartepieten waarin degene, die blijft zitten met de schoppenboer, heeft verloren. In het Deens heet een schoppenboer, als je zwartpiet, sorteper. En schoppenboer is 'spar knægt' in het Deens. Ja, knægt betekent knecht. Ook dat nog. Knægt wordt trouwens ook gebruikt in de betekenis van 'rotjongen'. Verder heb ik het mannen ook bijna liefkozend horen gebruiken tegen elkaar, ongeveer zoals luidruchtige mannen in een Amsterdams café tegen elkaar kunnen roepen 'Hé pik!'

Maar ik dwaal af.

De figuurlijke betekenis van 'zwartepiet' in uitdrukkingen, zoals in het Nederlands 'iemand de zwartepiet toespelen', bestaat hier ook, alleen met kleine nuanceverschillen.

Hvem tager sorteper? Wie neemt de zwartepiet? Denen 'nemen' de zwartepiet – dat betekent dat ze de verantwoordelijkheid nemen voor een onaangename taak.

Of ze 'zijn' de zwartepiet. Jeg frygter, jeg bliver sorteper. Ik ben bang dat ik de pisang ben. Sorteper is de verliezende partij in een conflict.

Een zwartepiet wordt dus niet toegespeeld. In het Deens dan hè.

Wel degelijk een Deense speelkaart B = bonde = boer

Merk op dat we in de Nederlandse vertaling een restje tegenkomen uit een ander deel van het Nederlandse koloniale verleden, en wel het Oost-Indische deel (in tegenstelling tot het West-Indische deel, zijnde Suriname en de Nederlandse Antillen). Pisang betekent banaan in het Maleis.

Is het niet opmerkelijk dat er van het Nederlands-Indische koloniale verleden zo weinig overgebleven is in de Nederlandse cultuur? We hebben de pisang, die is denk ik nog wel een beetje algemeen, net als sateh en nasi. Maar andere uitdrukkingen zoals 'senang' (je lekker voelen), 'kakkies' (voeten), 'barang' (bagage), 'kongsi' (kliek, clubje) en 'blauwe hap' (nasi goreng zoals geserveerd in kantines in het leger) zijn toch meer voor gevorderden. En een Indische tegenhanger van Zwarte Piet: mij niet bekend.

Niet dat ik wil zeggen dat het nou zo fijn is dat het West-Indische koloniale verleden juist in de vorm van Zwarte Piet zo'n prominente plaats inneemt in de Nederlandse cultuur. Maar ik vind het wel opmerkelijk als je die impact vergelijkt met de impact van de andere kolonie die Nederland erop na hield.

Tenslotte wil ik nog kwijt dat we van de hele Zwart Piet-controverse kunnen leren dat het grofweg honderdvijftig jaar duurt voor een emigrant/allochtoon door autochtonen als een van de hunnen in de armen word gesloten. Als emigrant word ik daar toch een beetje treurig van.

Sorteper. Spel en ook populaire (ouderwetse) poezennaam

Groenland, gekleurd door de geschiedenis

Je zou het bijna vergeten en in het dagelijkse leven merk je er niet veel van, maar Groenland is een deel van het Deense Koninkrijk. Daarom zijn het ook de Denen, die zich druk maken over een deal voor een onderhoudscontract die de Amerikanen hebben gesloten met een Deens bedrijf na een aanbestedingsronde.

Klinkt saai? Het wordt spannend: landjepik, minderheden, Koude Oorlog...

Thule Air Base ligt aan de linkerkant van Groenland. Groenland is groter dan Noorwegen, Zweden en Finland bij elkaar, en ligt nóg noordelijker.

Maar ook westelijker. Dichter bij de VS dus. En in de Tweede Wereldoorlog gebruikten de Amerikanen Groenland als een springplank om vanuit de VS naar Europa te komen.

Dat was een beetje pikant, omdat Groenland Deens is en in die periode 'onder' Nazi-Duitsland viel, maar zo ver kwamen de Duitsers niet. In Washington zat een erg eigenwijze Deense ambassadeur, Henrik Kauffmann, die op eigen houtje goedkeurde dat de Amerikanen daar een luchtbasis mochten bouwen.

De Denen wilden na de oorlog de Amerikanen weer weg hebben. De Amerikanen wilden hun luchtbasis en eigenlijk heel Groenland wel hebben en deden een bod: honderd miljoen dollar. Maar de Denen sloegen dat af. Best een woeste daad, als je nagaat hoe het land na de Tweede Wereldoorlog om geld verlegen zat.

De luchtbasis bleef gewoon bestaan, al bleef dat een teer punt tussen Denemarken en de VS. Aan de ene kant moesten ze als trouwe NATO-bondgenoten meedoen met de Koude Oorlog. Aan de andere kant wilden ze toch een schijn van onafhankelijkheid en neutraliteit ophouden, want Sovjet-Rusland zat wel erg dichtbij. Een deel van Denemarken is zelfs aan het eind van de Tweede Wereldoorlog nog even bezet geweest door de Russen: het eiland Bornholm.

En wat vonden de Groenlanders daar nou van?

Die hadden in de Tweede Wereldoorlog van de vrijheid geproefd. De Denen hadden tot die tijd het land afgesloten voor de vrije handel, maar in de oorlog golden die regels niet meer. Het land dekoloniseerde rap. Denemarken probeerde nog te redden wat er te redden viel. Zo kreeg het in 1953 de status van een gewone Deense provincie, in 1979 kreeg het zijn eigen parlement, en in 2009 werd Groenlands de officiële voertaal.

Nu 'doet' Denemarken alleen nog Buitenlandse Zaken en Defensie voor Groenland. Verder staan ze er zelf voor – met z'n zesenvijftigduizenden.

Groenland heeft op een aantal punten heel andere belangen dan Denemarken. Zo was lidmaatschap van de EU, met bijbehorend visserijbeleid, niet handig voor de Groenlanders, die buiten de visserij niet veel andere middelen van bestaan hebben. Daarom stapten ze uit de EU.

Verder schijnt Groenland enorm veel kostbare grondstoffen te bezitten. Alleen is het erg moeilijk om daar bij te komen, zo onder het ijs en de sneeuw. En de gevolgen voor het milieu zijn ook niet te overzien.

Veel Groenlanders willen wel af van de Deense bemoeizucht (vermengd met een slecht geweten over de koloniale uitbuiting). Ze willen graag zelf hun zaken regelen, en niet gehinderd worden door Denen die de Groenlandse natuur en het Groenlandse 'natuurvolk' willen beschermen.

Is het trouwens wel beschermen? Diezelfde Deense goede wil leidde in de jaren vijftig en zestig tot een verplichte exodus van jonge kinderen die in Denemarken naar school moesten om daar te worden opgeleid. Daarna moesten ze terug naar Groenland, waar meestal geen werk voor ze was, en waar zich ook niet meer thuis voelden.

Maar ik dwaal af.

Kort samengevat: Groenland is een enorm land met (waarschijnlijk) een godsvermogen aan delfstoffen. En met weinig mensen, en dus met te weinig koop- en menskracht om dat zelfstandig aan te kunnen, dus er moet hulp van buitenaf bij. Hoe onbaatzuchtig is die hulp?

Daarom is dat onderhoudscontract, waarmee dit verhaal begon, zo suspect. Er liep een aanbestedingsprocedure om het onderhoud aan de luchtmachtbasis (van benzinetoevoer tot eerstehulp-dozen tot IT), en vanaf 2015 mag het Exelis dat uitvoeren. Exelis is een papieren bedrijf, gevestigd in een postbus in Helllerup, en eigendom van Vectrus. Vectrus is een gigantisch bedrijf, gevestigd in Chicago, dat het onderhoud doet voor het Amerikaanse leger op allerlei plekken in de wereld.

Maar nu liggen er afspraken, daterend van de jaren vijftig, dat alleen Deense bedrijven onderhoud mogen doen, en dat Groenlandse werknemers dat uitvoeren. Het lijkt erop dat de Amerikanen zich via een postbus onder die afspraken uit willen wurmen.

De Denen werpen zich wel op als de verdedigers van Groenlandse belangen, maar het bedrijf dat het werk nu doet, is een Deens bedrijf waarvan de meeste aandelen in handen zijn van MT Højgaard – een weg-, water- en mijnbouwgigant, gezeteld in Aarhus.

Dit is maar een van de vele voorbeelden die er zijn te geven van de moeizame, ex-koloniale verhouding tussen Groenland en Denemarken. Een verhouding, en een voorbeeld trouwens ook, waarin niet zo makkelijk de 'goeien' en de 'kwaaien' van elkaar zijn te onderscheiden.

En ten slotte: ook een voorbeeld van hoe de geschiedenis zakelijke afspraken overschaduwt met diep gevoelde sentimenten van beide partijen.

Een soort zwartepiet-geschiedenis, maar dan in het wit en heel groot.In afmetingen, en in cold cash.

Denemarken en IS

De kwestie-IS heeft een Deense vertakking gekregen, eentje die de Deense gemoederen zo verhit dat alle nieuwsbulletins ermee openen de laatste dagen.

Het gaat om de vrijlating van de man die in februari 2013 een moordaanslag pleegde op Lars Hedegaard.

Lars Hedegaard is historicus, journalist en schrijver. Zie meer hier. In het kort: marxistische geschiedenisleraar met vlotte pen leeft zich uit op islamkritiek. Zijn publicaties zijn nogal polemisch getoonzet. Er werd polemisch teruggedaan, en zoals dat heden ten dage in pittige discussies gebruikelijk schijnt te moeten zijn, werd hij met de dood bedreigd.

En één iemand voegde de daad bij het woord. Vermomd als postbode leverde de 27-jarige B.H. een pakje af bij Hedegaard en schoot hem naar het hoofd. Mis. Daarna ketste het pistool en maakte de nep-postbode zich uit de voeten.

In april 2014 werd de verdachte man aangehouden op een vliegveld in Turkije. Hij heeft een Libanese achtergrond en Deens staatsburgerschap. In afwachting van uitlevering naar Denemarken ging hij de Turkse gevangenis in.

Begin oktober kreeg Lars Hedegaard te weten via de PET (de Deense AIVD) dat de verdachte man was losgelaten. Meerdere verzoeken van de Deense regering om opheldering werden niet gehonoreerd door Turkije. Pas gisteren werd bekend dat de man was berecht door een Turkse rechtbank en daarom was vrijgelaten.

Maar er gingen ook geruchten dat de nep-postbode was uitgeruild, samen met een groep anderen, aan IS. Dit om de Turkse consulaatmedewerkers in Mosul vrij te krijgen, die sinds juni gevangen waren door IS. Die werden overigens in september vrijgelaten.

Als dat waar zou zijn, zit er wel wat in Lars Hedegaard's bewering, dat hij denkt dat de nep-postbode niet in z'n eentje handelde, maar in opdracht van iets of iemand. IS in dit geval – waarschijnlijk.

Maar we weten het niet. Ondertussen wordt de kwestie-Hedegaard politiek gemolken voor wat het waard is door de oppositie, met name door Dansk Folkeparti en Enhedslisten (uiterst rechts resp. uiterst links). De regering moet een daad stellen. Maar welke?

Niet onterecht wijst Søren Pind, lid van de Venstre-partij en parlementslid, erop dat de Turkse woordvoerders niet hebben gezegd waarom B.H. is vrijgesproken door de lokale Turkse rechtbank. Ook is onduidelijk waar de man nu is.

Hedegaard is er overigens niet bang voor dat B.H. terugkomt naar Denemarken om zijn klus af te maken. 'Ze sturen gewoon een ander'.

Ze. IS?

1864 on TV

Aan de buis gekluisterd zitten. Cola, pinda's, chipito's, en maar kijken! En dan daarna er met z'n allen over praten, de volgende dag. In de tijden van Mies Bouwman en Rudi Carrell ging dat nog, maar nu gaat dat anders

Gisteravond ging '1864' van start – een grootscheepse Deense dramaserie over de oorlog die in Denemarken zulke diepe littekens heeft achtergelaten.

https://www.youtube.com/watch?v=PK4D7C49vjI

 En dan bedoel ik niet de Tweede Wereldoorlog, maar de Tweede Duits-Deense Oorlog. De serie is losjes gebaseerd op twee boeken over die periode van journalist Tom Buk-Swienty – Slægtebank Dybbøl en Dommedag Als. Zie voor meer uitleg hierover hier en hier.

Natuurlijk zat ik ook klaar op de bank om acht uur 's avonds. En ik keek ook mee op Twitter, want tegenwoordig hoef je niet meer te wachten tot de volgende dag om collectief te herkauwen.

Mijn tijdlijn sidderde bij elke BD (bekende Deen) die in beeld kwam. 'Kasper Juul!' Ja, Borgen. 'Brigitte Nyborg!' Idem. Maar ook 'Kaj Holger!' en 'Finn!' – hoofdrolspelers in de series Krøniken en Taxa. Series die niet hun weg hebben gevonden naar Nederland.

De serie zit vol bekende Denen en dat is op zich al leuk. Daarnaast is de serie op bijna BBC-achtige wijze aangekleed, tot in de puntjes verzorgd, heel mooi.

Ik werd alleen niet verliefd op een personage. Een personage moet je grijpen. En dat gebeurde niet, gisteravond. Misschien omdat het de eerste uitzending was, waar alles en iedereen moest worden geïntroduceerd. Zoals gezegd kwam lichting na lichting van de theaterschool voorbij, het was druk op de buis, dus tijd voor intimiteit was er niet echt.

En wat voor intimiteit moest doorgaan, was een onanie-scène, waar drie jongetjes in een hooiberg het edele handwerk bedreven en waarvan er eentje het resultaat in een potje opving. Waar dit alles (de scène, de inhoud van het potje) toe moest dienen, behalve het choqueren van de brave burger, werd me niet duidelijk.

Verder werd er nogal wat afgemept tussen de hoofdpersonen, iets waar mijn twittertijdlijn het nogal moeilijk mee had. Eén mepscène vond ik ook onbegrijpelijk: twee jongetjes worden valselijk beschuldigd van diefstal door De Baron. Vader geeft de jongens een mep, en als later blijkt dat het allemaal een misverstand was, toont vader berouw en nodigt hij zijn zoons uit om hem terug te slaan. Volgens mij loopt hier de serie niet helemaal in de maat met wat de pedagogische inzichten anno 1864 (of ietsje eerder) waren, wat de vader-zoon-verhouding betreft.

Is dit het Deense antwoord op Downton Abbey? Want dat wens ik Danmark Radio wel toe, na alle genoegens met Borgen. Maar ik ben nog niet helemaal overtuigd. Tot nu toe lijdt de serie een beetje aan wat Borgen-3 ook aankleefde: maatschappelijke relevantie. De onderwerpen moesten aanhaken bij de Deense actualiteit, dus dan zagen we Birgitte Nyborg opeens off-character neuzelen over prostitutie of lobbyisten. En in 1864 ging het dan opeens over een moeder die heel dapper verhaal gingen halen bij De Baron, dwars door alle rangen en standen heen. Zo egalitair was Denemarken toen echt nog niet.

Ik geloof dat ik het boek toch leuker vind. Maar volgende week kijk ik weer!

Jens Otto Krag, real-life Borgen

Eigenlijk wou hij schrijver worden. En natuurlijk wilde hij ook de wereld veranderen.

Maar het liep anders. Jens Otto Krag werd minister, premier zelfs, een van de vaders van de Deense welvaartsstaat en hij loodste Denemarken de EU (toen nog Europese Gemeenschap) in.

Vandaag is het honderd jaar geleden dat hij werd geboren in Randers. Randers is een kleine drukke stad ten noorden van Aarhus en onder de meeste Nederlanders latent bekend van de handendroogblazer DanDryer. Ik heb tenminste vele malen bijna gedachteloos het etiket van die machine gelezen terwijl ik wachtte tot mijn handen werden droog- en warmgeblazen. Dan Dryer, Randers.

Maar ik dwaal af.

Jens Otto Krag was een veelbelovende leerling. Jong al politiek geïnteresseerd, maar ook romantisch en en druk bezig met schrijven. Een slim jongetje, gekoesterd door zijn moeder, met een vader die er maar steeds niet in slaagde om zijn winkels goed te laten draaien. Steeds moest de (rijke) familie van zijn moeder bijspringen. Tussen zijn ouders was de verstandhouding vaak zo slecht dat ze alleen nog maar via de jonge Jens met elkaar spraken. Een eenzame en eng-verantwoordelijke rol.

Na zijn eindexamen vloog hij uit naar Kopenhagen om economie te studeren en daar gleed hij, bijna zijns ondanks leek het, de politiek in.

De sociaal-democratische politiek, want wat hem fascineerde was hoe je met politieke planning de ergste uitwassen van het kapitalisme kon tegengaan. Naast zijn baan op het ministerie voor Vareforsyning (letterlijk vertaald: warenvoorziening – hield het midden tussen handel en distributie) schreef hij artikelen voor sociaal-democratische bladen en gaf hij lessen op volkshogescholen en partijscholen over economie en financiële politiek.

En zo komen we in een soort real-life Borgen terecht. De prequel, zeg maar. Terwijl de Tweede Wereldoorlog woedde, begon hij alvast het Denemarken van de toekomst te ontwerpen. Hij kon goed schrijven en uitleggen en kreeg een reputatie als denker. Hij schreef 'Fremtidens Danmark', een geschrift van de sociaal-democraten over hoe Denemarken zich sociaal-economisch uit het naoorlogse moeras moest trekken. Al kwamen de sociaal-democraten niet direct in de regering, gezaghebbend was dat boek wèl. En later als minister van (buitenlandse) handel, van economie, van arbeid, van buitenlandse zaken, kreeg hij de gelegenheid om die gedachten in daden om te zetten. Hij leidde drie kabinetten als premier. En als rechtgeaard republikein viel hem ironisch genoeg de eer te beurt als premier om de nieuwe koningin aan Denemarken voor te stellen toen de oude koning overleed.

Maar Jens Otto Krag was ook een levensgenieter. Vanaf zijn studietijd hield hij het vol om na een dag werken stevig de bloemetjes buiten te zetten, om de volgende ochtend om vijf uur nog even te werken aan dossiers en te schrijven aan artikelen. Wein Weib und Gesang, en dan vooral die eerste twee. Hij was een womaniser van jewelste. Vanaf een afstandje, en zeker met 'de kennis van nu', leek het alsof hij gevangen was in een vlucht naar voren. Verdrijf de eenzaamheid met meer werk, en weer een andere vrouw, en nog een, en nog een.

Ten langen leste trouwde hij met Birgit Tengroth, een Zweedse filmster/schrijfster, maar dat huwelijk liep tragisch snel stuk. Toch wierp hij zich in een tweede huwelijk, deze keer met een Deense filmster en theaterdirecteur, Helle Virkner. Ze waren de Kennedy's van Denemarken: glamour en politiek waren een gelukkig huwelijk aangegaan.

Zo leek het tenminste, voor een tijdje. In 1973 kwam het tot een scheiding. Een jaar eerder had hij de Deense nationale politiek vaarwel gezegd, meteen nadat hij Denemarken de EU had ingeloodst.

Na een paar valse starts in andere banen, onder andere hier aan de universiteit van Aarhus, keerde hij terug tot zijn eerste liefde, de schrijverij. Geen fictie, maar mémoires. Hij was toeschouwer in zijn eigen leven geworden, en daar werd hij niet gelukkig van.

Op 22 juni 1978 overleed hij in zijn vakantiehuis in Skiveren, achter de schildersezel, 63 jaar oud.

Dat is Jens Otto Krag in het kort (en grotendeels ontleend aan de spannende biografie van Bo Lidegaard).

Mindebegivenhed - Jens Otto Krag f. 15.9.1914

Even dacht ik dat ik verkeerd was. Mensen in witte pakken drentelden opgewonden rond op de hoek van Jens Otto Krag Plads, maar ik was toch echt bij de herdenkingsplechtigheid van Jens Otto Krag's honderdste geboortedag. Langzamerhand kwamen er meer mensen. Meest zestigers en zeventigers. Wandelstokken. Pijprokers. Hier en daar aanmerkelijk jongere partijtijgers. Er werd veel omhelsd en gegroet. Kameraden.

Op 15 september, om acht uur 's avonds, kwam Jens Otto Krag ter wereld op de Stemannsgade (nu een zijde van het spiksplinternieuwe plein dat zijn naam draagt). Zoon van een tabakshandelaar, later econoom, sociaal-democratisch politicus, uiteindelijk premier van Denemarken, en, allerbelangrijkst: een van de architecten van de Deense verzorgingsstaat (zie meer over hem in mijn andere posting)

Zo'n vijftig, misschien zeventig mensen stonden bij elkaar op het lichtelijk verwaaide plein. Aan twee zijden nieuwbouw (een school en Randers Kunstmuseum), een uitkijkje op Randers' haven, en het oude appartementencomplex waar de kleine Jens Otto woonde met zijn ouders - totdat ze naar een kleiner huis gingen, want vader Krag's zaak liep niet goed.

De mensen in de witte pakken bleken actievoerders tegen de afbraak van de Deense verzorgingsstaat. De rest van het publiek keek een beetje bezorgd naar ze. Die witte clowns zouden hun feestje toch niet gaan verstoren? En ook de familieleden van Krag, hier aanwezig, op hun ziel trappen?

Dat deden ze niet. Geen onvertogen woord viel toen de diverse plaatselijke partijkameraden Jens Otto Krag huldigden. Hun kreten hadden ze al op de stoep en op de straat gekrijt. En ook niet toen zij en Krag's familie bloemen legden bij de buste van Krag. De fotografen renden opgewonden heen en weer en lieten de bobo's de linten aan de bloemen schikken. Binnen twintig minuten was het voorbij.

Maar toen verplaatste de groep zich naar het gemeentehuis van Randers. Daar zou de gemeente een portret van Randers' meest bekende zoon ontvangen, en Helle Thorning-Schmidt, premier en partijgenoot, zou het portret onthullen.

La Helle deed even op zich wachten, en om kwart over elf begonnen de klokvaste Denen wat te morren, maar toen ze eenmaal binnen was en  haar speech gaf, hingen ze aan haar lippen. Ze kan het, die Thorning-Schmidt! Soepel verbond ze haar recente China-reis aan Jens Otto Krag's Europa-politiek, zijn schrijftafel-pragmatisme ('Geef me een bureau, dan zal ik de dingen in orde maken') aan wat in het hedendaagse jargon 'resultaatgerichtheid' heet.

Helle Thorning-Schmidt in haar element

En zo ziet het portret eruit. Staatsman Krag, vervat in een lichte en een donkere zijde. De fascinatie van Denen voor hem hangt niet alleen samen met zijn politieke werk, maar ook met zijn raadselachtige persoonlijkheid. Een kruising tussen Den Uyl en Amy Winehouse.

Met schaduwzijde

Ook Randers' burgemeester Claus Omann Jensen zwaaide Jens Otto Krag lof toe, wat best bijzonder is voor een niet-kameraad, want hij is van de liberaal-conservatieve Venstre-partij. Hij gebruikte ook de gelegenheid om Krag's Europa-gezindheid te koppelen aan de bestrijding van vreemdelingenhaat: 'In Europa zijn we allemaal op verschillende plaatsen geboren, maar we zijn allemaal gelijk geboren'. En dat was, in mijn ogen dan, best een politiek statement want sinds de zomer is de Venstre-partij nogal verdeeld over vreemdelingen. Eén stroming wil immigratie voor sommige groepen makkelijker, en voor anderen (lees: niet-westerse immigranten en vooral moslims) juist moeilijker maken. De andere stroming, waar Omann Jensen blijkbaar toe behoort, is daar fel tegen.

Let op de onvermijdelijke PH-Deens-design-lamp

Daarna ging het buffet open en verdween de smørrebrød als sneeuw voor de zon. Een feestje werd het. Wel wat melancholiek, maar toch: een feestje. Voor de sociaal-democratie en voor Jens Otto Krag, en zijn gedachtengoed. Want hij had dat, en in abundante hoeveelheden, en Denemarken heeft daar wel bij gevaren. Daarover later meer.

Trængsel og alarm

Lees nooit een boek in het openbaar vervoer, het kan tot grote misverstanden leiden.

Gisteren was er groot alarm in Kopenhagen. Een man die zich verdacht, want zenuwachtig, gedroeg, was gesignaleerd op het hoofdstation van Kopenhagen, en later in de metro.

Toen zijn rolkoffertje om- en openviel werd hij helemaal zenuwachtig. Er waren wat snoeren te zien, maar hij borg die snel weer op om weer, zachtjes mompelend, in zijn boek te zitten lezen. Titel: 'War on Terror'.

Een medepassagiere vond het maar niks.

Binnen een paar uur tijd stonden Twitter en Facebook roodgloeiend van de berichten en foto's en oproepen omtrent de man en was de politie in verhoogde staat van paraatheid gebracht. Maar geen spoor van de man zelf.

Een paar uur later werd de politie gebeld. 'Jullie zoeken mij. Ik ben Alisiv Ceran, student Engels en Mandarijn, was naar een examen buitenlandse politiek, had mijn telefoon uitgezet en zie nu pas wat er allemaal gaande is. Mijn vrienden hebben me gewaarschuwd dat ik verdacht word van terrorisme. Ik heb me opgesloten op een gehandicaptentoilet want ik durf niet naar buiten vanwege het gesunde Volksempfinden. Willen jullie me bevrijden?'

Zo ongeveer.

En dat deed de politie gelukkig. Met het geweer in de aanslag, want je weet maar nooit.

Twee dingen vallen op.

Anno nu moet je je eigen printer meenemen naar een examen. Dat is trouwens niet alleen zo op de universiteit (hoewel ik Kees er nog nooit over heb gehoord), maar het geldt ook voor de leerlingen die eindexamen doen van de middelbare school. Verlengsnoeren hebben ze blijkbaar wél in voldoende mate. Communicatieplatformen à la Blackboard ook. Maar electronisch examen doen met je eigen laptop, dat kan niet.

En je kan maar beter geen donkere huidskleur, een volle zwarte baard hebben EN een boek lezen over terrorisme.

Denemarken heeft een serieus racismeprobleem. Niet iedereen die een zwarte baard heeft en een boek over terrorisme leest, is een terrorist. Niet iedere Aziatische vrouw is een postorderbruid uit Thailand. Niet elke Roemeen is een dief. Maar mannen met zwarte baarden, Aziatische vrouwen en Roemenen – en zij die er zo uitzien – worden wel behandeld als uitschot.

Ik vrees dat het in Nederland geen haar beter is. En dat boek, ik ben er nog steeds niet achter van wie het is!

Første skoledag

Gisteren was de eerste schooldag voor een hele jaargang in Denemarken. Tegelijkertijd was het ook de eerste schooldag voor alle Folkeskole-leerlingen (= grofweg: basisschoolleerlingen) van Het Nieuwe Regime: de Skolereform.

De Deense basisschool is langer gaan duren. Per dag dan. Leerlingen beginnen op hun zesde, en eindigen op hun vijftiende (gemiddeld). De school duurt nu van 8-14 uur voor de kleinsten (eerste t/m derde klas), 8-14.30 uur voor de vierde t/m zesde klas, en 8-15 voor de 7e t/m 9e klas.

Grofweg zoals in Nederland dus.

Maar in Denemarken is deze verlenging van de schooldag ongehoord voor velen. Kinderen kunnen niet meer naar hun sportclub. Maar ze krijgen wel per dag 45 minuten bewegingsles op school. BSO's worden uitgekleed (kinderen zitten immers langer op school) en scholen bieden huiswerkcafé's aan, die nu nog vrijwillig zijn maar later verplicht zullen worden.

Achtergrond van deze schoolhervorming is, bruut gezegd, tweeledig. Denemarken scoort relatief laag in de PISA scores, en die moet omhoog. Kinderen moeten daarom niet alleen harder maar in elk geval langer leren.

De andere reden is dat leraren geld kosten en op deze manier worden ze gedwongen langer te werken tegen hetzelfde loon. Daar was vorig jaar protest over, en dat leidde tot een lockout (zie hier), en dat verloren de leraren. Over de eerste schooldag hing dus ook een beetje een zwarte wolk.

Veel ouders zijn ook tegen de skolereform. Niet uit solidairteit met de meesters en juffen, maar omdat ze vinden dat de overheid ingrijpt in het privé-gezinsleven, en dat de het de vrijheid van kinderen beknot.

In zijn blog kijkt hoofdredacteur Tom Jensen van Berlingske Tidende er wel wat anders tegenaan. Ten eerste zijn Deense kinderen al een paar maanden nadat ze geboren zijn 'geïnstitutionaliseerd'. De overgrote meerderheid van ouders werkt immers allebei (en meestal fulltime), kinderopvang is wijdverspreid en goed georganiseerd, dus hoeveel vrijheid neem je ze nou af als ze een uur langer op school blijven en een uur korter naar de BSO gaan? Verder zitten pa en ma nog steeds op hun werk, het gezinsleven staat overdag uit tot etenstijd, dus zo veel inbreuk vindt daar ook niet plaats, aldus Tom Jensen.

Het zal velen verbazen maar vroeger vond ik het altijd heerlijk om naar huis te gaan en een tijdje alleen te spelen. Niet de hele tijd dat gedoe van anderen om je heen, maar klooien op je kamer met je poppenhuis, je Barbie, je cowboys. Of gewoon lekker lezen: Pim en Pom, Meester Pompelmoes (en de Mompelpoes), de encyclopedie die mijn ouders speciaal voor mijn broer en mij hadden aangeschaft. Het lijkt me erg onrustig om kind te zijn tegenwoordig. Of idealiseer ik dat nu?