Nissedør

Nederland heeft Sinterklaas en (voor hoe lang nog) Zwarte Piet. Maar Denemarken heeft nisser!

 

Ik heb deze illustrator ontdekt, Lennart Helje, die verdraaglijke nisser tekent. De meeste nisser zijn namelijk nog erger dan laven (daar krijgen jullie dus geen plaatje van, zoek zelf maar op). Bij bovenstaande afbeelding helpt het natuurlijk ook dat er een kat in voorkomt.

Nisser zijn kaboutertjes of elfjes, oorspronkelijk eigenlijk kleine huisgoden, die ervoor zorgen dat alles goed gaat in huis. Rond december, of eigenlijk bij het begin van de adventstijd, duiken ze op en eisen ze hun aandeel in de kerstpret. Een kom rijstebrij is het offer waarmee je je huisnisse gunstig kunt stemmen. Ben je daar niet op tijd mee, of hebben ze gewoon zin om een potje te rellen, dan stoken ze onrust. Nietsvermoedend kom je 's ochtends je slaapkamer uit om alle eetkamerstoelen op de grond te zien liggen. Of op tafel. Of op elkaar gestapeld tegen de voordeur.

Andere klassieke plagerijen zijn zout in de suikerpot, blauwe kleurstof in het eten, sleutels verstopt... de mogelijkheden zijn eindeloos.

De goede verstaander ziet hier de blijkbaar internationale neiging van ouders om hun kinderen voor de gek te houden. Wij hebben immers sinterklaassurprises, en schoenen met hooi en wortels die bij de schoorsteen/centrale verwarming/het raam worden gezet. Kinderen moeten zingen, worden aangespoord om brieven aan Sinterklaas te sturen, worden nodeloos bang gemaakt voor een nep-autoriteit.... maar ik dwaal af.

DIE DEUR DUS

Kan ik dus absoluut niet tegen nisser, hun deuren daarentegen vind ik aanbiddelijk. In sommige Deense huizen verschijnt er tegen de eerste adventsdag magischerwijze een piepklein deurtje ergens in huis. Compleet met deurbel, slee voor de deur, kleine klompjes en andere nisse-attributen. Dit zijn vaak ook de gezinnen waar er een adventskalender is voor elk kind. En dan niet zomaar een stuk karton met chocola achter de luikjes 1 tot en met 24, nee, elke dag een klein cadeautje. Open te maken bij het ontbijt.

Andere gezinnen bouwen 'nisselandschappen' – denk poppenhuis, of modelspoorbaan zonder treinen maar met kabouters. Zo'n beetje een kerststalletje-plus. Ook hier voorzien winkels (en, jawel, bouwmarkten!) in de nodige accessoires.

Ze komen bij u thuis!

Kortom: kerstmis in Denemarken, er is maar weinig christelijks aan. De nisser zijn heidens en voor-christelijk en komen overigens ook voor in Noorwegen en Zuid-Zweden. De rest van Zweden heeft tomte.

(Uit advertentie van santashop.dk)

Hier een link naar een andere vakman: http://www.nisse-shop.dk/Nisselandskab

DAT DOET DE DEUR DICHT!

De helemaal ingeburgerde kerstman en kerstboom zijn overigens immigranten. De eerste Deense kerstboom werd in 1808 versierd – Duitse import. De kerstman is rond 1900 opgedoken in Denemarken – import uit Amerika, via Coca Cola om precies te zijn. De Denen wijzen er fijntjes op dat de rode muts van de kerstman wel verdacht veel lijkt op die van de nisse. Maar wij weten beter. Santaclaus is gewoon een slechte kopie van Sinterklaas. Zonder Zwarte Piet ook nog eens.

Indsamling

Onlangs, op een regenachtige zondag, heb ik weer een Deense antropologische ervaring gescoord. Ik heb namelijk gecollecteerd, met zo'n rammelbus.

Dansk Flygtningehjælp, ofwel Deense vluchtelingenhulp, had 's zondags een grote landelijke actiedag waar ook een collecteronde bijhoorde.

Op zich heb ik niks tegen een wandelingetje op de zondagmiddag, maar het was retekoud en het regende. Goed ingepakt meldde ik me op het kerkkantoor van Hornslet, waar ik een bus (in de vorm van een bus!) kreeg uitgereikt, een sticker op m'n jas kreeg geplakt, een tas met foldertjes, een flesje water en een appel, en een route: Ballesvej, Skolevang, Kastanievej, Nyvej.

De laatste keer dat ik heb gecollecteerd was vijfenveertig jaar geleden, met mijn oma in Zwanenburg. Ik zie nog de groene bus (afgesloten met een loodje), en mijn kordate oma die aan elke deur wel een dubbeltje loskreeg. Niet in de laatste plaats omdat ze zo veel mensen kende.

Dus in zekere zin was mijn collecteronde een soort tijdreis. En toen ik eenmaal op pad was, werd nog een andere herinnering wakker gekust.

Weet je nog, als je vroeger bij een vriendje of vriendinnetje ging spelen? Hoe elk huis z'n eigen nestgeur had, en hoe die over je heen spoelde als je binnenkwam? Hoe de verlegenheid je beving, op de drempel van zo'n nieuw mini-universum?

Datzelfde beleefde ik dus weer 's zondags. Al die deuren en geuren. Huizen waar het rook naar versgebakken brood, of naar het zondagse varkensgebraad, of naar heftig waspoeder, of naar hond.

Wat een groot verschil is met vroeger is dat ik nu niet meer bang ben voor honden. Het was juist wel gezellig om een beetje met een hond te spelen terwijl de heer of vrouw des huizes naarstig op zoek ging naar kleingeld. Want, ander groot verschil met vroeger, mensen hebben vaak geen kontant geld meer in huis. Maar daar had Dansk Flygtningehjælp ook in voorzien: prominent boven het muntgleufje van de collectebus stond het telefoonnummer dat je kunt gebruiken om geld met je telefoon over te maken (daar is een app voor).

Het allerleukste en -liefste vond ik de mensen die zeiden “Ha, ik heb het geld al klaarliggen!” Dat waren over het algemeen bejaarden, die dan heel voorzichtig, voetje voor voetje, naar De Plek liepen met Het Geld, om weer net zo voorzichtig terug te komen en met een grote glimlach hun gave af te staan.

Op de een of andere manier is geld van metaal toch echter.

Het was dan ook heel bevredigend om aan het eind van mijn route terug te komen om mijn bus te zien worden... opengeknipt, en alle kronen en øre over de tafel te zien rollen.

Terwijl ik langzaam opwarmde met thee en brood en cake, telden twee dames het geld. En tot mijn verbazing kreeg ik een certificaat als dank voor het bedrag dat ik had opgehaald. Dat had ook wel iets prettig-kinderlijks.

Wat viel me verder nog op?

Dat bijna alle Denen hun deuren op het nachtslot hebben.

Dat je echt bij ie-der-een komt, ook degenen die niks willen geven, of kunnen geven, of die ziek zijn, of wier hoofd om welke reden dan ook helemaal niet staat naar een of andere sufmuts met een bus. Je dringt je op, hoe je het ook wendt of keert.

Gelukkig liep het allemaal goed af, zonder kleerscheuren of nare discussies – het had gekund, statistisch gezien stemt één op de vier Denen Dansk Folkeparti.

En gelukkig ben ik weer helemaal ontdooid voor de open haard. 'Eigen haard goud waard' krijgt na zo'n middag wel extra betekenis.

The Danish surround system

Today I held a presentation about learning Danish outside school for a small company of expats under the wings of UIC, University International club in Aarhus.

While preparing it, new thoughts and things came to mind. I'll tell you about these here, while linking to an older blog here.

My point is that a lot of language-learning happens outside school. Learning a language requires practice, and there are lots of opportunities for that in your daily Danish life. Probably you have discovered most of them for yourself, maybe you have different strategies. If so, please leave a comment and tell me about it!

THE DANISH SURROUND SYSTEM

The trick of learning Danish outside school is to surround yourself with Danish. You can do that in a very simple way by turning on your radio and finding programmes on topics, or music, you are interested in. That way, you'll be able to fill in the gaps. Understanding a language is all about filling in the gaps, and the less gaps, the better.

The same goes for television and internet. Watch Danish films with subtitles (preferably Danish ones) and watch films in other languages also with Danish subtitles. Watch Danish news on internet, and repeat the bulletin several times. This way, you'll catch the words you missed before, you'll hear things you didn't concentrate on earlier.

Read Danish books, listen to Danish audio books, and use your library subscription up to the hilt. Everyone with a CPR number can be a member of a public library for free. Apart from books and audio books, libraries also have e-books on loan, and they have an online film library, too.

Engage the Danes you know in your 'surround system'. Ask them for their favorite music, book, film, food/recipe, furniture – anything favorite. You'll make them happy because they can share fun things with you, and you'll make yourself happy because you have found another inroad in Danish language and Danish culture. This way you'll be a master of conversation, because content is the fuel of communication!

Also, connect your daily life with your Danish surround system. Make shopping lists in Danish, do your planning in Danish, prepare a to-do list for the plummer, the carpenter or the car mechanic in Danish... the possibilities are endless.

But where to find those specialist words, you'll be asking me now. Well, get yourself an illustrated dictionary! It contains the most crazy words you would never find in ordinary dictionaries. Find the right picturem and more often than not you'll find the right word, too. Google Images works, too.

ELECTRONICS ARE YOUR FRIENDS

It sounds like a frightening thing to do, but change the operating languages of your devices to Danish. At least your smartphone, if you can afford one. The idea is to surround yourself with Danish, and what works better than 'danifying' a tool that you use a lot? And how about buying a Danish computer or keyboard, if the time is there to buy a new one? Those pesky å's, ø's and æ's are at your fingertips all of a sudden.

I can highly recommend the dictionary app DDO /Det Danske Ordbog). Yes, it is in Danish, but you'll be surprised how quickly you will understand that, too.

While you're at it: start using Danish on social media. See your posts as little writing assignment. Basically, posts are in everyday language, but since you are writing instead of speaking, there is a time lag that gives you the opportunity to use dictionaries as much as you wish – or need. Especially in the beginning of learning Danish, that is incredibly helpful. In real life, you hardly grab your dictionary if you want to say something, so you would be tongue-tied and silent in real-life company. But in the digital world you can speak and use the dictionary as much as you want, because there is a time lag anyway.

Also, you'll probably get feedback in Danish on your posts - maybe also corrections, if you've written something wrong... but that is part of the deal. You'll learn from it. The most important is that you have Danes to write Danish with. And that is very motivating!

Read more about motivation learning Danish here. And don't forget to tell me what your Danish surround system looks like!

Symboolpolitiek

CORRECTIE (20/12/15) : Niet de hele wet is behandeld en aangenomen. De maatregel betreffende inname van waardevolle goederen wordt in januari 2016 in stemming gebracht. 

Juwelen en geld inpikken van vluchtelingen is dus (nog?) géén wet.

Vandaag behandelt de Folketing (het Deense parlement) de buitenlanderwet. Of liever, de vierendertig aanpassingen daarop. Ik word er misselijk van. Leest u even mee?

http://www.stm.dk/publikationer/Asylpakke_15/index.html

Ik pik er de ergste uit.

• De duur van de verblijfsvergunning voor erkende vluchtelingen wordt verkort van 5 naar 3 jaar, en de verlengingsduur wordt ook verkort.
• Familiehereniging voor vluchtelingen mag na drie jaar, i.p.v. één jaar
• De afgeschafte leges voor behandeling van verzoeken wordt weer ingevoerd
• Asielzoekers moeten voor hun eigen oponthoud betalen – niet voor de eerste negentig dagen, maar ook daarna
• Bagage van asielzoekers mag worden doorzocht op waardevolle zaken, en die waardevolle zaken mogen in beslag worden genomen bij wijze van eigen bijdrage – binnen de grenzen van het redelijke
• De tweewekelijkse toelage voor asielzoekers worden met tien procent verlaagd
• Mogelijkheden om zelf eten te kopen en te maken in een asielcentrum worden verminderd, er komen cafetaria's
• Afgewezen asielzoekers mogen van hun vrijheid worden beroofd
• De mogelijkheid van toetsing van de afwijzing door een rechter wordt ingekrompen

Ik vind het niet onredelijk dat van vermogende asielzoekers wordt gevraagd, dat ze zelf bijdragen aan hun levensonderhoud. Maar dat politie door de bagage van vluchtelingen mag woelen en daar horloges en sieraden uit mag plukken bij wijze van betaling, vind ik onfatsoenlijk.

Stel je voor. Je dwarrelt al maanden door Europa, je bezittingen passen in een plastic tasje, je mobiele telefoon (en oplader) vormen je gereedschap: om de weg te vinden, om contact te houden, om informatie te zoeken. Op je telefoon staan foto's van wat nu al een onherroepelijk verleden is. In je zak zit het zilveren slot van wat eens de familiebijbel/-Koran was. Of in je oren heb je de oorringen met topazen die je van je oma hebt geërfd.

Telefoon, slot of oorringen moet je inleveren. De kleine tastbare tekens die je verbinden met je land van herkomst worden je afgenomen. De geldwaarde weegt niet op tegen het nut en de gevoelswaarde, die deze spullen voor jou persoonlijk hebben. Het is een ontmenselijkende maatregel. Pesten voor gevorderden. De symbolische en persoonlijke waarde van een sieraad wordt geofferd ten gunste van symboolpolitiek.

En dat is nu wet. Waarin een klein land klein kan zijn.

Dagen derpå

Dagen derpå

Terwijl Nederland in de ban is van de-dag-voor, nl. Sinterklaas, is Denemarken in de ban van de-dag-erna ('dagen derpå'), nl. het referendum over het rechtsvoorbehoud.

Denemarken is wel volledig lid van de EU, maar heeft het recht om op bepaalde gebieden niet mee te doen, de zogenaamde 'voorbehouden', of wel 'opt-outs'. Die zijn: burgerschap (Denmarken erkent niet een mogelijk nog in te voeren Europees burgerschap), invoering van de euro, militaire samenwerking binnen de European Defence Agency en het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid, en het rechtsvoorbehoud.

Dat rechtsvoorbehoud, daar ging het referendum over. Het houdt in dat Denemarken niet meedoet met Europese juridische samenwerking, en met samenwerking op gebieden die te maken hebben met binnenlandse politiek.

Nu heeft de vorige Deense regering besloten, dat het Deense rechtsvoorbehoud moest worden afgeschaft en dat er een nieuwe regeling zou komen, zoals Ierland en Engeland die ook hebben. Hierin kan het land per onderdeel kan beslissen of het aan nieuwe regelgeving gaat meedoen of niet – 'opt-in'. Tegelijkertijd besloot de regering om ook mee te doen aan een aantal verdragen en afspraken. Met name deelname aan Europol was nogal een heet hangijzer omdat, in het geval Denemarken níet meedoet, het land op achterstand van de andere EU-landen komt te liggen wat interne veiligheid betreft. Dit voorstel werd aangenomen.

Maar omdat het voorstel gaat over het afstaan van een deel van staatssouvereiniteit, is volgens de Deense grondwet een referendum verplicht.

Dat referendum was gisteren, en de Denen hebben 'nee' gestemd. Dat wil zeggen, 53,1% heeft 'nee' gestemd, en 46,9% 'ja'. Opkomstpercentage was 71,9%.

Wat betekent dit nu?

Voor Denemarken betekent het, dat het moeilijker wordt om mee te doen aan EU-samenwerking, zoals Europol. Het kán wel, maar dan moet Denemarken met alle EU-lidstaten afzonderlijk daarover een verdrag sluiten. En dat vergt nogal wat gedoe.

Voor de EU betekent het, dat het een motie van wantrouwen is, die andere lidstaten kunnen gebruiken als duwtje in de rug om niet langer meer mee te doen met de EU.

Maar als je vandaag de kranten leest, is er ook iets anders gebeurd: de politieke elite heeft een gevoelige afstraffing gekregen. EU heeft ook een afstraffing gekregen. Daarnaast is het een motie van wantrouwen aan het adres van de zittende (liberale) regering. De grote winnaars zijn de marxisten, de populisten en de ultra-liberalen.

Nou mocht ik niet stemmen, omdat ik geen Deen ben. Dan ben je toch wat minder gemotiveerd (of op z'n minst anders gemotiveerd). Het hele gebeuren ging ook een beetje aan me voorbij, omdat er relatief weinig over te vinden was in het nieuws. En: het is ingewikkeld! Pas nu ik dit blog schrijf, begrijp ik een beetje waar het om gaat – en zelfs daar ben ik nog niet helemaal zeker van.

Zelf zie ik het als een 'nee' van Denemarken aan de EU. En dat stemt me wat verdrietig. Als buitenlander is het altijd eng om te zien dat het land dat jou ontvangt de luiken sluit voor buitenlandse invloed.

Verder ben ik Europa-minded, en vind ik het jammer om te zien hoe een groot project dat zo veel heeft betekend en nog steeds veel betekent, zo vastloopt en zo onder vuur ligt.

Ook vind ik het naar om te zien hoe een volksraadpleging wordt gekaapt zodat mensen gaan stemmen op (of tegen) iets heel anders, dan op het kiesbiljet staat. Dat kapen is niet iets van kwaadaardige politici, of belangenverenigingen, of journalisten. Het is ook iets wat mensen zelf doen.

Het is griezelig om te zien hoe een democratisch instrument als het referendum, bedoeld als ontsnappingsluikje voor de dictatuur van de meerderheid, verwordt tot een verlenging van Facebook. Door 'ja' of 'nee' te stemmen, geef je een 'like' of een negatieve 'like'.

Er gaat iets fout met ons democratie-begrip. Dat is niet goed. Politiek is meer dan een 'like' per vier jaar. Democratie veronderstelt burgerschap. En burgerschap veronderstelt een gemeenschappelijke basis. Waar is die? Ik zie 'm niet zo. Dat ligt niet alleen aan de korte dagen en de lange nachten van dit seizoen.

Ik somber weer even in stilte door.